انفجار نور

تعریف مطهری از «انقلاب اجتماعی» همان تعریفی است که پیش از این برای «تغییر اجتماعی» ارائه شد. در تعریف شهید مطهری از انقلاب اجتماعی، ویژگی های ذیل لحاظ شده است:

1- انقلاب عبارت است از تغییر بنیادی در جامعه؛

2- بنابراین انقلاب نوعی طغیان علیه وضع موجود است؛

3- انقلاب تلاش و جهاد برای برقراری وضع مطلوب است؛

4- انقلاب از یک ایدئولوژی و مکتب ارزشی برخوردار است؛

5- ایدئولوژی متناسب با انقلاب، مکتبی است که عنصر انکار و نفی و طرد وضع نامطلوب در متن تعلیماتش قرار داشته باشد.(1)

به نظرآیت الله مطهری وقتی تمام ویژگی های انقلاب با هم جمع شود، انقلاب اتفاق می افتد.

از نکته های دیگری که استاد مطهری در مفهوم انقلاب مدنظر قرار داده و لازم است در آن دقت شود، بحث ارادی بودن انقلاب ها و تکاملی بودن انقلاب هاست. توضیح این که درباره ی انقلاب های سیاسی و اجتماعی، دو دیدگاه کلان وجود دارد: یکم، دیدگاهی که معتقد است انقلاب ها به دلایل ساختاری اتفاق می افتند و به تعبیر خانم اسکاچپول انقلاب ها می آیند و نه این که ساخته شوند.(2) این دیدگاه از اکثریت برخوردار است. دوم؛ دیدگاه بعضی از دانشمندان علوم اجتماعی و از جمله استاد مطهری است که انقلاب ها را ارادی می دانند. نکته ی دیگر این که آقای مطهری فقط به تغییراتی که جنبه ی تکاملی داشته باشد – و این از دیدگاه دینی ایشان برخاسته است – انقلاب می گوید. بنابراین به نظر ایشان تغییرات از قبیل انقلاب 1917 روسیه، انقلاب نیست، بلکه «ارتجاع» و عقب گرد است.(3)

از نظر سطوح انقلاب نیز مطهری دقت های ویژه ای دارد. به نظر او «انقلاب یا فردی است یا اجتماعی، یعنی یا فرد انقلاب می کند و یا جامعه». انقلاب فردی نیز یا حیوانی است یا انسانی؛ چنان که دگرگونی اجتماعی نیز یا تکاملی است که «انقلاب» نامیده می شود و یا در جهت سقوط است که «ارتجاع» گویند. به نظر مطهری «توبه» نوعی انقلاب انسانی و فردی است؛ توبه، انقلاب وجدان اخلاقی و انسانی انسان علیه حیوانیت و درنده خویی اوست. انقلاب های فردی اقسام متعددی دارد: گاهی خشمی است، یعنی ناشی از عقده های درونی است؛ بعضاً جاه طلبانه است؛ گاهی فکری و فرهنگی است و گاهی وجدانی و فطری و الهی. اما از آن جا که مطهری ارادی بودن و تکامل را در تعریف انقلاب لحاظ کرده است، انقلاب های خشمی و جاه طلبانه را انقلاب نمی داند.(4)

پاورقی ها:

1- همان، پیرامون جمهوری اسلامی، ص 141.

2- درباره ی دیدگاه ساختار گرایان و به ویژه خانم اسکاچپول ر.ک: مصطفی ملکوتیان، سیری در نظریه های انقلاب؛ تدا اسکاچپول، دولتها و انقلابهای اجتماعی، ترجمه سید مجید روئین تن؛ هم چنین تدا اسکاچپول، «حکومت تحصیلدار»، مجموعه مقالات رهیافت های نظری بر انقلاب اسلامی، به کوشش بعدالوهاب فراتی. در این مقاله گویا خانم اسکاچپول از نظریه ی ارائه شده در کتاب خود، درابهر ی انقلاب اسلامی صرف نظر کرده است و اعتراف می کند که انقلاب اسلامی ساخته شد، در حالی که به نظر می رسد هم چنان چنبه های ساختاری نظریه ی خویش را حفظ کرده است.

3- همان، پیرامون جمهوری اسلامی، ص 142.

4- همان، ص 142- 148.

فضاي انقلابي کشور به دو بخش مومنين به انقلاب و ضد انقلاب تقسيم شده بود. در اين ميان ترور شهيد بهشتي، فرار بني صدر، قيام مسلحانه منافقين، ترورهاي گسترده کور شهري در اقصي نقاط کشور، فضا را تا حدودي شفاف تر کرده بود. روزهاي آخر تيرماه کشور در انتظار انتخابات رياست جمهوري جديدي است تا رجايي را از نخست وزيري به رياست جمهوري برساند.

ولي عده اي بدون درک حقيقت اتفاقي که افتاده است با مستمسک قرار دادن مشکلات ريز و درشتي که در کشور به وجود آمده است قادر به درک اولويت ها وشناخت دشمن حقيقي نيستند. قيافه حق بجانب و نگاه عاقل اندر نادان به ديگران مي گيرند و احتمالا با ژست علمي از دو طرف ماجرا مي خواهند که به آنان توجه کنند. اين داستان ظاهرا داستاني تکراري است. آن گونه که يداله کريمي پور نويسنده کيهان در يادداشت نيم صفحه اي اش مي نويسد. خط سومي هايي که مي خواهند ميانه روي کنند تا .... . بعد از گذشت بيست و اندي سال از انقلاب اسلامي اين فيلم دوباره تکرار مي شود. اتفاق بزرگي در کشور مي افتد و هدايت فکري و معنوي رهبر حکيم انقلاب دوباره ارزشها و معيارهاي انقلاب را احيا مي کند و با اجراي يک رئيس جمهور به صحنه عمل مي آيد.

مشکلات و هجمه هاي سنگين خارجي کم از ابتداي انقلاب ندارد، سنگ اندازي و کارشکني هاي اشرافيت زور و زر دوباره به کار مي افتد و موج سنگين تبليغاتي در بزرگنمايي مشکلات نيز بخش سوم اين مجموعه سابقه دار است.

در اين ميان عده اي با عدم درک حقيقتي که اتفاق افتاده است صبر و حوصله شان را از دست داده اند و از سر درد و يا خداي نکرده جاه طلبي به دنبال حل مشکل و نفي طرفين دعوا داعيه هم اصولگرايي هم اصلاح طلبي و يا خاکستري نمايي را به دوش مي کشند.

تذکرات و توصيه هاي هميشگي رهبري در مواظبت از اعمال و رفتار و نيات دروني مستمرا به گوش مي رسد. درخواست همکاري و همياري براي حل مشکلات کشور را به تاکيدات شديد رهبري بر مرز بندي با دشمن چندان به جايي نرسيده است. صداهايي که از حلقوم دوستان انقلاب در مي آيد در شيپور دشمنان شنيده مي شود.

نکته مهمي که نويسنده مقاله «خط سومي ها و آينده انقلاب» مفروض گرفته است و اشاره چنداني بدان نکرده است اين است که توجه به کليت و اصل پديده، نقائص جزيي و اشتباهات رفتاري را تحت شعاع قرار مي دهد. هم در تحليل آنها و هم در برخورد با آنها.

«خط سوم و آينده انقلاب» هشداري از تيرماه 1360 که در نزديکي دومين انتخابات رياست جمهوري براي امروزه در نزديکي دهمين انتخابات رياست جمهوري شنيده مي شود. که مرز بندي مکتبي نبايد شکسته شود و الا در غلتيدن به دامان ضد انقلاب و غيرخودي دور از انتظار نيست و روزه اي که در گرماي تابستان از صبح تا عصر بيشتر دوام نياورده است، ناقوسي است که صداي آن شنيده مي شود. والله اعلم

منوچهر كمالي از شكنجه گران معروف ساواك در دادگاه

نگاهی به مهمترین اخبار انقلاب

در روز 22 بهمن 1357، تاریخ نهضت اسلامی مردم ایران به رهبری امام خمینی (ره) به نقطه عطف خود رسید. در این روز سرانجام مبارزات مردم مسلمان به بار نشست و پادشاهی 2500 ساله و ظلم و استبداد بیش از 50 ساله رژیم پهلوی در ایران، ریشه كن شد و به خواست الهی حكومت جمهوری اسلامی تأسیس شد.

- نهضت اسلامی ایران در سال 1341 با اعتراض شدید حضرت امام خمینی و روحانیت پیشرو به لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی و آنچه كه محمدرضا شاه آن را انقلاب سفید شاه و ملت می‌خواند شروع شد. در این لایحه، قید اسلام از شرایط انتخاب كنندگان و انتخاب شوندگان حذف و به جای سوگند به قرآن، سوگند به كتاب آسمانی آورده شد و به زنان نیز حق رأی داده شد. پس از آن محمدرضا پهلوی، لوایح ششگانه‌ای را طرح و در یك رفراندوم نمایشی به تصویب رساند. امام خمینی و مراجع قم نوروز سال 1342 را عزای عمومی اعلام كردند.

- در دوم فروردین 1342 مجلسی كه به مناسبت شهادت امام جعفر صادق (ع) تشكیل شده بود با حمله مزدوران ساواك رژیم پهلوی به مدرسه فیضیه قم به خاك و خون كشیده شد و عده‌ای از طلاب شهید و مجروح شدند. حادثه مدرسه فیضیه قم، روحانیت و مردم را مصمم‌تر نمود و حضرت امام در سخنرانی تاریخی خود در عاشورای همان سال به شاه و آمریكا و اسرائیل حمله شدیدی كردند. به دنبال این سخنرانی مهم و تاریخی، عوامل رژیم، حضرت امام را در شب 15 خرداد 1342 دستگیر و به تهران منتقل كردند. با اعلام این خبر در شهرهای مختلف، تظاهرات عظیمی بر پا شد و رژیم پهلوی دستور سركوب این قیام را داد. در قیام تاریخی پانزده خرداد 1342 كه نقطه عطفی در ابتدای نهضت اسلامی بود، هزاران نفر از مردم شهرهای مختلف به شهادت رسیده و یا مجروح شدند.

 حضرت امام در 18 فروردین 1343 آزاد شدند و از همان ابتدای آزادی به سخنرانی و مبارزه علیه رژیم ادامه دادند. ایشان كه از ابتدای جوانی شعار قرآن که " قل انما اعظكم بواحده ان تقوموا لله مثنی و فرادی " را سرلوحه كار خویش قرار داده و تنها راه اصلاح در جهان را قیام لله می‌دانستند، در تاریخ 4 آبان 1343 در واكنش به تصویب لایحه مصونیت مستشاران آمریكایی در ایران (كاپیتولاسیون) طی یك سخنرانی سرنوشت ساز در مسجد اعظم قم به افشاگری شدید اللحنی علیه رژیم پرداخته وكاپیتولاسیون را عامل بردگی ایرانیان و ناقض استقلال كشور و مایه ننگ رژیم پهلوی دانستند.

-رژیم سفاك پهلوی كه از روشنگری های رهبری نهضت به تنگ آمده بود چاره را در تبعید ایشان دانست و بدینگونه حضرت امام را در 13 آبان 1343 به تركیه تبعید کردند. در 13 مهر 1344 امام، به همراه فرزندشان آیت‌الله سیدمصطفی خمینی به نجف منتقل شدند. حضرت امام از بهمن ماه 1348، درس ولایت فقیه خود را كه در حقیقت پایه‌های تئوریك حكومت اسلامی بود، آغاز كردند. سلسله مباحث ولایت فقیه به شكل كتابی مدون در ایران و كشورهای عربی انتشار یافت.

-  همچنین حضرت امام به مناسبت های مختلف از جمله در جریان جشن‌های 2500 ساله شاهنشاهی، به روشنگری خود علیه رژیم پهلوی ادامه می‌دادند.

- در سال‌های اولیه دهه 1350، درآمد حاصل از نفت به یكباره افزایش یافت و شاه كه در غرور و نخوت، غرق شده بود، برنامه خود با عنوان رسیدن به تمدن بزرگ را اعلام كرد. همچنین او در تاریخ 11 اسفند 1353 حزب رستاخیز را به عنوان تنها حزب فراگیر اعلام كرد و خودكامگی و استبداد خویش را بیش از پیش نمایان ساخت. از آغاز سال 1355 شمسی تاریخ رسمی كشور از حزب دموكرات به ریاست جمهوری آمریكا رسید و با اعلام سیاست حقوق بشر خود، محمدرضاشاه، ناگزیر برای جلب رضایت بیش از پیش او فضای باز سیاسی را اعلام كرد.

- انقلاب اسلامی با شهادت مشكوك آیت‌الله سیدمصطفی خمینی در نجف اشرف توسط عوامل رژیم، وارد مرحله تازه‌ای شد و امواج خروشانی در بین مردم به پا كرد. امام خمینی این حادثه را از الطاف خفیه الهی دانستند.

- روز 17 دی 1356، در روزنامه اطلاعات مقاله اهانت آمیزی تحت عنوان "ایران و استعمار سرخ و سیاه" با امضای مستعار "احمد رشیدی مطلق" و در حقیقت با دستور شاه و دربار علیه امام خمینی به چاپ رسید. مراجع، مردم و طلاب قم در اعتراض به این مقاله اهانت آمیز، قیامی تاریخی را در 19 دی 1356 به ثبت رساندند كه این قیام توسط عوامل رژیم پهلوی به خاك و خون كشیده شد. مراجع تقلید خواستار برگزاری مراسم چهلم شهدای قم، در سراسر كشور شدند و در اكثر نقاط ایران مراسمی برگزار شد؛ اما اینبار نوبت مردم رشید تبریز بود تا در 29 بهمن 1356 قیام آنها به خاك و خون كشیده و حماسه ای دیگر در تاریخ انقلاب اسلامی ثبت شود.

- نوروز سال 1357 عزای عمومی اعلام شد و مردم، مراسم چهلم شهدای تبریز را در شهرهای مختلف برگزار كردند كه قیام مردم یزد با سركوب شدید رژیم پهلوی، برگ ننگین دیگری در تاریخ رژیم پهلوی ثبت نمود.

- در 28 مرداد 1357 سینما ركس آبادان توسط عوامل ساواك به آتش كشیده شد و مردم بی گناه جان سپردند.

-جمشید آموزگار كه در سال 1356 به جای امیرعباس هویدا بر مصدر نخست وزیر تكیه زده بود با گسترش امواج انقلاب اسلامی مجبور به استعفا شد و جعفر شریف امامی، كه با شعار دولت آشتی ملی سعی در فریب افكار عمومی داشت به نخست وزیری رسید. او تاریخ شاهنشاهی را لغو و قمارخانه‌ها را تعطیل و مطبوعات را آزاد و حزب رستاخیز را منحل كرد؛ اما هشیاری رهبری انقلاب و مردم مسلمان نقشه رژیم را نقش بر آب كرد.

 روز 13 شهریور 1357 نماز عید فطر در قیطریه تهران به امامت آیت الله مفتح به نحو بی نظیری برگزار شد و با تظاهرات مردم در روز 16 شهریور، اعلام حكومت نظامی شد. روز جمعه 17 شهریور، مردم، بی خبر از حكومت نظامی به خیابان‌ها ریخته و ارتش شاه در میدان ژاله (شهدا) به روی مردم بی دفاع آتش گشود و خیابان‌های اطراف را غرق در خون مردم بی گناه نمود. هفده شهریور 1357 بدین شکل در تاریخ انقلاب به جمعه سیاه معروف گردید.

-  با آغاز سال تحصیلی، دانشجویان و دانش‌آموزان حضور مؤثرتری یافتند.

- امام در 13 مهر 1357 عازم فرانسه شدند و از آنجا سكان كشتی مردم را در امواج خروشان انقلاب اسلامی هدایت نمودند. دهكده نوفل لوشاتو در حوالی پاریس مبدل به كانون خبرساز جهان گردید و مردم و خبرنگاران از همه نقاط دنیا برای مصاحبه با حضرت امام به آنجا سرازیر شدند.

- در آبان ماه اعتصابات كاركنان شركت نفت، مخابرات، بانك ملی، سازمان آب، رادیو و تلویزیون و ... بر دامنه مبارزات افزود. - در 13 آبان 1357 تظاهرات دانش‌آموزان و دانشجویان مقابل دانشگاه تهران به خاك و خون كشیده شد. 14 آبان ارتشبد غلامرضا ازهاری مأمور تشكیل كابینه شد. تظاهرات تاسوعا و عاشورا، عملا به صورت همه پرسی بر ضد رژیم شاهنشاهی درآمد و مردم در شعارهایشان خواستار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی شدند. رژیم شاه آخرین نقسها را می‌كشید و آخرین تیر تركش شاه و اربابان غربیش نخست وزیری شاپور بختیار از اعضای قدیمی جبهه ملی بود كه با شعار سوسیال دموكراسی آمده و خود را مرغ توفان می‌دانست.

تمهید دیگر شاه برای حفظ تخت و تاج خود تشكیل شورای سلطنت بود و در 26 دی 1357، محمدرضا شاه پهلوی ناچار به خروج از ایران شد. امام كه دولت بختیار را غیر قانونی اعلام كردند و شورای انقلاب را تشكیل داده بودند با فرار محمدرضا شاه از ایران، آماده عزیمت به میهن اسلامی شدند. بختیار فرودگاه ها را بست و پرواز امام یك هفته به تأخیر افتاد اما سرانجام

- روز 12 بهمن 1357 حضرت امام پس از 15 سال تبعید به ایران بازگشتند. ورود امام به میهن را میلیون ها نفر از تهران و سایر نقاط کشور استقبال کردند. امام خمینی پس از ورود به تهران، ضمن حضور بر مزار هزاران شهید انقلاب اسلامی، در سخنرانی خود در بهشت زهرا، دولت بختیار را غیرقانونی اعلام نموده و فرمودند كه بزودی به پشتوانه رأی ملت و حق شرعی خود، دولت تعیین می‌كنند. امام سپس در مدرسه علوی و رفاه مستقر شدند و در 16 بهمن، مهندس بازرگان را به نخست وزیر دولت موقت منصوب نمودند.

- در رور 19 بهمن پرسنل نیروی هوایی ارتش به محضر امام رسیدند و با ایشان بیعت نمودند.

- شب 21 بهمن، در نیروی هوایی تهران، درگیری مسلحانه بین عده‌ای از افراد این نیرو و گارد شاهنشاهی پیش آمد كه با دخالت مردم، درب پادگان ها به روی مردم باز شد و سلاح هایی به دست مردم افتاد.

 سران ارتش دست اندر كار كودتا شدند و در روز 21 بهمن از ساعت چهار بعدازظهر اعلام حكومت نظامی شد. امام اعلام كردند كه مردم به حكومت نظامی اعتنا نكنند.- مردم در روز22 بهمن به مراكز دولتی، نظامی، انتظامی و رادیو و تلویزیون یورش برده و آنها را فتح كردند. با فرار بختیار از ایران و اعلام بیطرفی ارتش در روز 22 بهمن 1357، انقلاب اسلامی ایران پس از سالها مجاهدت، ایثار، فداكاری و مقاومت در راه رضای الهی با رهبری بی نظیر حضرت امام خمینی و به همت مردم سرافراز ایران به پیروزی نهایی رسید.

نصرت‌الله معينيان رئيس دفتر شاه، مهرداد پهلبد وزير فرهنگ و هنر و هوشنگ نهاوندي وزير علوم و آموزش عالي

تأسی انقلاب اسلامی به قیام امام حسین (ع)

آن دسته از قیام ها و انقلاب هایی كه در راه فضایل انسانی قرار گرفته اند، محدود به زمان خاصی نبوده و شكست در آن ها معنا ندارد. شعاع قیام امام حسین(ع) علی رغم سركوب ظاهری آن در محرم سال 61 قمری عالم را در نوردید و از فردای عاشورا، صدای عاشوراییان كاخ ظلم و ستم را لرزاند. یكی از این فریادها كه بعد از حدود چهارده قرن از حنجره امام خمینی (ره) برخاست. فریاد حق طلبی ملت ایران در پانزده خرداد 1342 بود كه در نهایت منجر به پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمن سال 57 شد. در این نوشتار سعی در آشنایی بیشتر با كلام و اندیشه امام خمینی (ره) و تأثیر قیام عاشورا در افكار و اندیشه های امام خمینی كه در انقلاب اسلامی ایران متجلی شده و همچنین پاسخ دادن به سوالاتی از قبیل اینكه چگونه امام خمینی از فرهنگ متعالی عاشورا در به ثمر رساندن نهال انقلاب استفاده كرد، می باشد.